Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 roku, sygn. akt: SK 140/20 stanowi istotne rozstrzygnięcie dla znacznej grupy emerytów, których emerytura z wieku powszechnego została pomniejszona o sumę kwot pobranych wcześniej emerytur. Podstawę prawną pomniejszania emerytury stanowił art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przepis ten został przez TK uznany za niekonstytucyjny w zakresie w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o wcześniejszą emeryturę przed 6 czerwca 2012 roku.

Przywołany wyrok TK jest zatem dla emerytów korzystny i mogłoby się wydawać, że jego wydanie powinno skutkować przeliczeniem świadczenia, a w konsekwencji zwiększeniem kwoty emerytury. Automatycznie tak się jednak nie dzieje. Wyrok TK do dnia dzisiejszego nie został bowiem opublikowany. Pomimo zapowiedzi, dotychczas nie zostały także wprowadzone przepisy rozwiązujące problem w sposób systemowy. Wszystko to powoduje, że osoby zainteresowane ponownym przeliczeniem emerytury po wyroku TK co do zasady muszą dochodzić swoich praw w postępowaniu przed sądem.

W niniejszym artykule wyjaśniamy, dlaczego część emerytur została obliczona mniej korzystnie, kogo może dotyczyć przeliczenie emerytury po wyroku TK, czy ZUS sam przeliczy świadczenie oraz kiedy możliwe jest dochodzenie praw przed sądem.

Dlaczego część emerytur została obliczona mniej korzystnie

Ustawą z dnia 11 maja 2012 roku (Dz. U. z 2012 r. poz. 637) do ustawy o emeryturach i rentach z FUS dodany został niekorzystny dla emerytów art. 25 ust. 1b dotyczący wyliczenia emerytury z wieku powszechnego w stosunku do osób pobierających wcześniej emeryturę z wieku obniżonego. Wprowadzony przepis przewidywał pomniejszenie podstawy obliczenia emerytury z wieku powszechnego, o sumę kwot pobranych wcześniej emerytur. Omawiany art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS został ogłoszony 6 czerwca 2012 roku i wszedł w życie 1 stycznia 2013 roku.

Zatem emeryt pobierający wcześniejszą emeryturę, który po dniu 1 stycznia 2013 roku złożył wniosek o przyznanie mu emerytury w związku z osiągnięciem wieku powszechnego, miał odpowiednio pomniejszoną kwotę emerytury powszechnej.

Czego dotyczy wyrok TK i dlaczego może prowadzić do ponownego przeliczenia emerytury

Wyrokiem z dnia 4 czerwca 2024 roku Trybunał Konstytucyjny stwierdził niekonstytucyjność art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS w zakresie, w jakim przepis ten dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie emerytury z wieku obniżonego przed 6 czerwca 2012 roku.

Trybunał Konstytucyjny uznał, że doszło do załamania zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa. Ubezpieczeni, którzy zdecydowali się na korzystanie z wcześniejszej emerytury, nie mieli – w momencie podejmowania tej decyzji na podstawie obowiązującego wówczas stanu prawnego – świadomości co do skutków prawnych, jakie może ona wywoływać w sferze ich przyszłych uprawnień z tytułu emerytury powszechnej. W szczególności nie mogli przewidzieć, że przejście na emeryturę jeszcze przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego będzie wiązało się z pomniejszeniem zgromadzonego kapitału o pobrane świadczenia. Nie spodziewali się, że wypłacanie świadczeń emerytalnych wpłynie na sposób ustalania wysokości świadczenia w ramach emerytury powszechnej. Z takimi konsekwencjami mogły się liczyć osoby, które decydowały się na skorzystanie z prawa do wcześniejszej emerytury po ogłoszeniu ustawy nowelizującej.

Kogo może dotyczyć wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 140/20

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 roku nie dotyczy wszystkich emerytów pobierających świadczenie z wieku powszechnego. Co do zasady znaczenie może mieć przede wszystkim dla osób, które przed 6 czerwca 2012 roku złożyły wniosek o przyznanie wcześniejszej emerytury, a następnie – już po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego – uzyskały emeryturę obliczoną z zastosowaniem art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Omawiany wyrok TK może zatem potencjalnie dotyczyć osób, które:

• złożyły wniosek o wcześniejszą emeryturę przed 6 czerwca 2012 roku,
• następnie wystąpiły o emeryturę z wieku powszechnego,
• miały przy ustalaniu świadczenia zastosowany art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS,
• otrzymały decyzję skutkującą pomniejszeniem podstawy obliczenia emerytury o pobrane wcześniej świadczenia.

Czy ZUS sam przeliczy emeryturę po wyroku TK – wniosek o ponowne ustalenie wysokości świadczenia

Po wyroku TK ZUS automatycznie nie przeliczy świadczenia. Konieczna jest inicjatywa emeryta, który może złożyć wniosek o ponowne przeliczenie emerytury z wieku powszechnego w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 roku, sygn. akt: SK 140/20. Po złożeniu takiego wniosku należy liczyć się z możliwością wydania przez ZUS decyzji odmawiającej ponownego ustalenia wysokości świadczenia, między innymi z powołaniem się na brak publikacji wyroku TK. Od niekorzystnej decyzji ZUS istnieje jednak możliwość odwołania się do sądu powszechnego, co otwiera drogę do przeliczenia emerytury.

Ponowne przeliczenie emerytury po wyroku TK – odwołanie od decyzji ZUS i postępowanie przed sądem

Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego pojawiły się już korzystne dla emerytów rozstrzygnięcia sądów przyznające prawo do ponownego przeliczenia emerytury powszechnej z pominięciem niekonstytucyjnego art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS, tj. bez pomniejszania emerytury o sumę pobranych wcześniej świadczeń. Orzecznictwo w tego rodzaju sprawach nadal nie jest jednak jednolite.

Rozpoznając odwołanie od niekorzystnej decyzji ZUS, sąd może przyjąć, że pomimo braku publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego wywołuje on skutki prawne i może stanowić podstawę do ponownego ustalenia wysokości świadczenia.

Jednocześnie nawet w przypadku przyjęcia odmiennego stanowiska co do skutków nieopublikowanego wyroku TK, sąd nie jest całkowicie pozbawiony możliwości ochrony praw ubezpieczonego. W orzecznictwie prezentowany jest bowiem również pogląd, zgodnie z którym sąd może samodzielnie ocenić zgodność art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS z Konstytucją i – w przypadku stwierdzenia niekonstytucyjności przepisu – odmówić jego zastosowania w konkretnej sprawie.

Brak jednolitości orzecznictwa widoczny jest m.in. w zakresie określenia okresu, za jaki może nastąpić ponowne przeliczenie emerytury. W praktyce można rozważyć co najmniej kilka możliwych momentów, od których świadczenie mogłoby zostać przeliczone.  

Wydaje się jednak, że w sytuacji, w której sąd zmienia niekorzystną decyzję ZUS na podstawie art. 114 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, uznając wyrok TK za nową okoliczność uzasadniającą zmianę prawomocnej decyzji, ponowne przeliczenie świadczenia może nastąpić od miesiąca złożenia wniosku o przeliczenie emerytury albo – jeżeli sąd ustali, że pierwotna decyzja została wydana w następstwie błędu ZUS – za okres trzech lat poprzedzających bezpośrednio miesiąc złożenia tego wniosku.

Przeliczenie emerytury po wyroku TK – przykład sprawy prowadzonej przed Sądem Okręgowym w Sosnowcu

Nasza Kancelaria prowadziła sprawę emeryta, któremu Zakład Ubezpieczeń Społecznych – w związku z pobieraniem emerytury z wieku obniżonego – pomniejszył podstawę obliczenia emerytury o kwotę ponad 300.000,00 złotych, co oznaczało emeryturę niższą o kwotę około 1500 złotych.

Sąd Okręgowy w Sosnowcu VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych uwzględnił wniesione przez nas odwołanie od decyzji ZUS oraz ustalił wysokość emerytury naszego klienta z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS począwszy od miesiąca złożenia wniosku o przeliczenie emerytury. Wyrok jest nieprawomocny.

Czy wyrok TK może mieć wpływ na wysokość Państwa emerytury? Skonsultuj swoją sytuację

Każda sprawa dotycząca ponownego przeliczenia emerytury wymaga indywidualnej oceny – zarówno pod kątem daty przejścia na wcześniejszą emeryturę, jak i możliwej podstawy dochodzenia zmiany decyzji ZUS. Osoby zainteresowane oceną swojej sytuacji mogą skontaktować się z Kancelarią:

📞 Kontakt telefoniczny: 728 843 760

Kancelaria świadczy również pomoc prawną w innych sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych – w tym dotyczących świadczeń emerytalnych i rentowych, decyzji ZUS oraz postępowań odwoławczych.

FAQ